Flexibele, toekomstbestendige en energiezuinige zorggebouwen

Tragel, de grootste zorgaanbieder in Zeeuws-Vlaanderen voor mensen met een verstandelijke beperking, neemt vier gloednieuwe prefabcomplexen in gebruik. De woningen zijn enorm energiezuinig, werden gebouwd met oog voor de toekomst en zijn makkelijk te verplaatsen en anders in te delen. En het belangrijkste: de gebouwen stonden er in amper twee jaar tijd.

Tragel ondersteunt mensen met een verstandelijke beperking, zodat zij een goed leven kunnen leiden in de samenleving. Dat doen ze door begeleiding, zorg, behandeling en verschillende mogelijkheden voor wonen, werk, activering en vrije tijd aan te bieden. Ze hebben heel wat locaties in Zeeuws-Vlaanderen, waarvan de meeste gebouwen in De Sterre in Clinge gevestigd zijn. 

Tragel

Snel bouwen zonder overlast
Ger van de Voorde, manager Facilitair bij Tragel: “In deze wijk wonen 239 cliënten. De woningen van onze bewoners met een ernstige en meervoudige beperking dateerden uit de jaren ’70. Stilaan hadden we behoefte aan een passende, modernere huisvesting. Zo zijn de plannen voor de nieuwbouw gegroeid.” Jan de Waal, senior adviseur Huisvesting bij Tragel: “Voor de start stelden we strenge voorwaarden. Zo moest de bouw zo min mogelijk overlast met zich meebrengen voor de bewoners en medewerkers, we verlenen namelijk 24 uurszorg. Ook stelden we eisen rond kwaliteit, onderhoud, toegangsbeheer en timing. Normaal gezien duurt zo’n traject 5 tot 7 jaar, maar we hadden de woningen veel sneller nodig. Ten derde wilden we toekomstgericht en energiezuinig bouwen. En een vierde voorwaarde was dat de bouwpartner verantwoordelijk was voor design én construct.”

Patrick Hemelaar, projectleider bij Bouwbedrijf van Driessche & de Koster: “Tragel klopte onder andere bij ons aan omdat we een aannemer uit de streek zijn. Een bouw als deze is best een grote opdracht voor ons, maar we zagen het helemaal zitten. We namen een architect in de arm en staken ons licht op bij CascoTotaal uit Terneuzen, gespecialiseerd in geprefabriceerd modulair bouwen. Met het Programma van Eisen gingen we aan de slag.”

Tragel

Prefabbouw: intensief voorbereidingstraject
Na 2 jaar hard werken staan er 4 gloednieuwe prefabgebouwen te blinken voor 32 bewoners – helemaal ingericht en klaar voor gebruik. Ertussen lopen wandel- en fietspaden, werkmannen planten boompjes aan en er zijn 2 parkings. Toch is het hardste labeur al een tijdje achter de rug, want bij prefabbouw zit de uitdaging vooral in het voorbereidingstraject. Ger van de Voorde: “Omdat de units in korte tijd in een fabriek worden gemaakt, moet je op voorhand aan duizend dingen denken. Je moet zoveel keuzes maken die bij de filosofie van je zorginstelling passen en tegelijk rekening houden met de bewoners van vandaag én morgen. Daarom vroegen we in een eerste fase aan de ouders, begeleiders en medewerkers om de ideale woningen uit te tekenen. Daaruit filterden we al heel wat behoeften en bezorgdheden. Zo was er een grote vraag naar ruime woonkamers en voldoende controle over het reilen en zeilen in de woningen.” Jan de Waal: “Daarna maakten we ons eigen wensenlijstje. Zo is een goede nachtrust voor onze bewoners heel belangrijk. Ook hebben we stevig materiaal nodig, want de bewoners kunnen soms agressief reageren. En we wilden voldoende vrijheid voor de bewoners om hun kamers in te richten.” Patrick Hemelaar: “Die wensenlijst brachten we stap voor stap in vervulling. Zo zijn de deuren 8 cm dik, geluidswerend en brandwerend. Er staan grote ramen in de gemeenschappelijke keukens, waardoor de begeleiders zowel de gangen als de woonkamers zien. De deuren werken met digitale pasjes. Begeleiders beslissen zelf om bepaalde deuren te sluiten of te openen voor de bewoners. Ook hebben alle kamers een twaalftal stopcontacten. Bewoners zetten hun lampjes, tv en bureau waar ze willen. En er is aansluiting voorzien voor domotica en cameratoezicht.”   

Flexibel, toekomstbestendig en energiezuinig
Ger van de Voorde: “Flexibiliteit is de rode draad en niet alleen voor de binneninrichting. Want nu is alles op de benedenverdieping, maar de fundering is voorzien op twee extra verdiepingen. Ook zijn de gebouwen verplaatsbaar, kunnen ze op een andere manier aaneengeschakeld worden en is het mogelijk om de units om te bouwen tot appartementen. Met andere woorden: we hebben vastgoed gecreëerd dat toekomstproof is.” Jan de Waal: Ook op energievlak trekken we de kaart van de toekomst. Zo verwarmen we niet langer met gas, maar liggen er zonnepanelen op het dak en hebben we warmtepompen. Met doorstroomregelaars regelen we het warmwaterverbruik. We hebben een gebouwbeheersysteem, daarmee controleren en regelen we de toegang, de technische apparatuur en water en elektriciteit van een afstand. Zo hoeven we onze bewoners niet lastig te vallen als we iets willen checken. In samenwerking met een mobiele provider installeren we hier een zendmast en hebben we een eigen glasvezelnetwerk, zo zijn we zeker van een stabiele en beveiligde verbinding.”

Tragel

Montage en afwerking in één maand tijd
Patrick Hemelaar: “De units waren volledig klaar voor ze naar Clinge kwamen. In de fabriek plaatsten we er de keukens en het sanitair in, evenals de binnenmuren en deuren. Alles werd al behangen en geschilderd. Grote vrachtwagens brachten die prefabunits één voor één naar hier en in een maand tijd stonden ze op hun plaats. Terwijl er in de traditionele bouw vaak vertragingen zijn door slecht weer, waren deze units stipt op tijd klaar.” Ger van de Voorde: “Het is een prachtig project waarop we trots zijn. We hadden gouden bouwpartners met wie we nauw en goed hebben samengewerkt. Die kruisbestuiving heeft voor magie gezorgd.”   


Prefabwoningen in Clinge: spelen met tussenruimte
Voor het ontwerp van de vier nieuwe zorgpaviljoens van Tragel schakelde Bouwbedrijf van Driessche & de Koster Architecten Alliantie uit Goes in. Bedrijfsleider en architect Herwig Minnen: “Het knappe aan dit project is dat de gebouwen op termijn weer gedemonteerd en verplaatst kunnen worden.”

Herwig Minnen: “De Sterre in Clinge was voor ons een heel bijzonder project, want we hadden nog geen ervaring met 3D-betoncasco’s. Onze grootste uitdaging was om de prefabwoonmodules een definitieve uitstraling te geven. Voor de inwoners van Tragel wilden we een warme thuis creëren, geen tijdelijk verblijf. En dat is volgens mij goed gelukt. Zo zijn de naden tussen de units gecamoufleerd met verticale steenstrips. Daardoor vormen de paviljoenen een heel mooi geheel.”

Tragel

Tussenruimte wordt leefruimte
“Alle woonmodules zijn in de fabriek gemaakt en volledig afgewerkt. Daarvoor gebruikte de producent stalen mallen. Elke unit had dus dezelfde afmetingen. Toch wilden we voldoende variatie brengen. Die kregen we door te spelen met de ruimte tússen de units – die uit slaapkamers en badkamers bestonden. We plaatsten de units wat verder van elkaar en maakten in die tussenruimtes de woonkamers. Die kregen glazen puien om te zorgen voor nog meer ruimte en licht. En bovenop het geheel van die tussenruimtes kwam dan het overkoepelende houten dak.”

Demonteren en verplaatsen
“Uniek aan die manier van bouwen is dat je de woningen later weer kunt demonteren en verplaatsen. Het was misschien de eerste keer dat we met betoncasco’s werkten, maar zeker niet de laatste. Zo ontwerpen we nu een kantoorgebouw voor een tijdelijke locatie. Ook daarvoor werken we met prefabunits, in dit geval zelfs gestapeld.”

“We zijn heel blij dat we mochten meewerken aan dit project, temeer omdat er ook aandacht is voor het milieuaspect. Dat geeft ons de kans om duurzaam bouwen extra in de schijnwerpers te zetten.”

Tekst: Joke Hofman   Beeld: Jan de Waal