Kinderen verpleeghuis
03:59
30-06-2017

André van der Gun: De brenger van de ‘ja- cultuur’

Wij, Wendy van Venrooij en ik hebben een afspraak bij Prof. dr. Hans Becker, in de Akropolis van Humanitas in Rotterdam. Becker is een royale verteller en schrijver van diverse boeken over de ouderenzorg. Hij heeft een eigenzinnige en duidelijke mening over hoe het in de zorg zou moeten zijn, en waar ook nu nog de huidige zorg tekort schiet. Want al is er al veel veranderd de laatste jaren, er valt nog altijd veel te halen. Onder het genot van een kop koffie hebben we gedrieën een genoeglijk gesprek, met veel gelach.

Hans-Becker

                                                                   Prof. dr. Hans Becker

Dhr. Becker, begonnen bij Humanitas, Akropolis in Rotterdam. Al in 1963 werd het idee geopperd om in de wijk Honderd en Tien, aan de rand van Hillegersberg een verpleeghuis te bouwen. Na veel overleg, met name rond de financiering, werd verpleeghuis Akropolis in 1972 geopend. Het bijzondere toentertijd wat daar gebeurde, lag in het feit dat Hans Becker (overigens niet in de zorg opgegroeid, maar econoom van beroep), daar een nieuwe cultuur in de zorg bracht. Hij noemt het zelf de ‘ja-cultuur’.

Het gewone leven van buiten en thuis moest in dit verpleeghuis worden doorgevoerd. Becker deed dat door op elke vraag met ja te antwoorden. Dat wil niet zeggen dat alle problemen werden opgelost, maar wel dat vanuit een ‘ja’ werd gestart. Het uitgangspunt is vooral duidelijkheid, vertelt hij. Bij elke vraag werd een positief antwoord gezocht. De cultuur in die jaren was er één van regels waar niet aan te tornen viel. Er werden wooncentra gebouwd waar strakke regelmaat de toon was. Geen huisdieren, sluitingstijden werden strak gehanteerd en alcohol in het restaurant was onbespreekbaar. Het was een tijd dat de artsen en verzorgenden centraal stonden. Iets waar de bewoners zich naar moesten, en mogelijk ook wilden schikken. Regels zijn regels. Hygiëne, regelmaat en soberheid was de maat. Becker dacht daar anders over, zag eigenlijk niet waarom een groot aantal zaken niet anders zouden kunnen. Hij wilde als aangestelde directeur deze cultuur doorbreken. Voor iedereen in het gebouw en binnen de organisatie. Een cultuur van zoals het buiten de organisatie ook ging. Gewoon, een positieve benadering in plaats van met mitsen en maren aan het begin van een vraag of verandering.

Inrichting verpleeghuis Akropolis

Sfeerbepalende elementen
Op veel plaatsen in de zorg ziet men erg snel allerlei drempels op het pad van ontwikkeling, mede mogelijk gemaakt door regels, al dan niet voorgeschreven door de wet. Ik kan er niet omheen dat ik dat als interieurarchitect in veel zorgprojecten nog elke dag meemaak. Maar op veel plaatsen is er al een verandering op gang gekomen. Onder andere door het werk van Becker. In Akropolis ligt al sinds jaar en dag tapijt in het restaurant, de hal en de directe omgeving. Geen speciaal tapijt, maar een gewoon projecttapijt zoals we dat in hotels enzovoorts ook tegenkomen. In zorgcentrum Padua (Tilburg) stelde ik karpetten in het grand café voor. De toenmalige directeur, die uit de school van Becker komt, liet mij begaan. De verzorgenden in het huis waren het daar niet mee eens, maar het kwam er toch. En waarom ook niet? Er is nog nooit iemand over gestruikeld en schoonmaken moeten we thuis ook. De voordelen zijn groot. Te denken valt aan geluid. Het veroorzaken van geluid door middel van stoelen, de absorptie van omgevingsgeluid, de gevoelstemperatuur… Ook voor de sfeer en gastvrijheid is het een deugd. Dit is maar een klein voorbeeld van een fragmentje van de sfeerbepalende elementen. Los van de regels in het huis. Huisdieren waren ook altijd een groot probleem. Mede vanwege hygiëne en allergieën. Voor veel nieuwe bewoners is het ondenkbaar om een huisdier wat al lange tijd een maatje is, los te laten En waar moet zo’n diertje ook naartoe? Logeerkamers op de afdeling om echtparen weer een weekend samen te laten zijn. Mensen die een leven lang samen hebben geleefd en waarvan één van de twee dement of zwaar hulpbehoevend is, hebben nog altijd geluksgevoel nodig voor een goede gezondheid. En zo zijn er nog vele voorbeelden te noemen die we, als we ons gezond verstand gebruiken, zelf kunnen verzinnen. En op kunnen lossen.

Inrichting interieur verpleeghuis Akropolis

Voorzichtig omgaan met ouderdom is van levensbelang. En daar spelen losjes omgaan met regels en alles vanuit een ‘ja-standpunt’ bekijken, een grote rol in. Het menselijk geluk moet centraal staan. Het is een kwetsbare groep in onze samenleving die het verdient levensruimte te krijgen. Het van bovenaf regelen van alle zaken werkt hier niet. “Managers vergaderen, nemen besluit vanaf papier en sturen aan op zaken die van het dagelijks leven afstaan”, aldus Beckers. We moet lef hebben om het mis te laten lopen, waar we ook weer van kunnen leren: zoveel mogelijk zelfzorg. De zorg staat naast de bewoner en niet erboven. Zorg op aanvraag. De mens is verantwoordelijk voor zijn eigen leven en gezondheid (voor zover de conditie van het fysieke en het verstand het toelaat). “De mens is een kuddedier”, zegt Becker. “Net als een schaap. Een schaap hoort in de kudde, ook wanneer hij niet volop meer mee kan. Stop hem dan ook niet in een hok! En ookal zorg je nog zo goed voor hem, geef je hem eten, drinken, medicijnen, et cetera, langzaam zal er niet veel meer van zijn persoonlijkheid overblijven. Ookal oogt hij gezond en wel. Geluk moet de regel zijn.”

Varen op vermogen i.p.v. onvermogen
Een initiatief van Becker dat niet onvermeld mag blijven is zijn belevingsmuseum, zoals hij het noemt. In de kelders van het gebouw Akropolis is hij begonnen met het inrichten van een uitgebreid stelsel van oudheidskamers, ingericht naar jaartallen. Zo is één van de kamers geheel in jaren ‘30 stijl uitgevoerd en een ander in de stijl van jaren ‘50. Deze stijlkamers staan vol met spullen uit de jaren waar ze voor staan. Van een bromfiets tot een pollepelrek en alles wat er tussen zit. “Dit museum heeft diverse functies. Reminiscentie is er één van. Herkenning en gebruik roepen vele herinneringen op. Bij (beginnende) dementie is dit van groot belang voor tijd- en plaatsbepaling. Het doet een beroep op wat de oudere nog weet en kan. Het is voor ieder oudere een beleving en rustpunt om er doorheen te lopen en de spullen eens op te pakken of in het bed of stoel neer te zakken. Maar het museum heeft ook een functie van weten. De veelal jongere begeleiders kennen veel van deze artikelen niet en de ouder die er over vertelt neemt de regie over; hoe mooi kan dit zijn?

Keuken verpleeghuis Akropolis

Beckers heeft een aantal boeken geschreven waaronder over zijn museum, met de veelzeggende titel ‘Verboden af te blijven’. Volgens mij is het nog te bestellen en het is zeer aan te bevelen. Het bevat veel foto’s en plaatjes. Misschien inspireert het anderen om ook een herinneringsmuseum te maken.

Een gesprek met Hans Becker heeft mij veel geleerd. Het was een genoeglijk gesprek met een man met veel visie en levenservaring. Inmiddels 76 jaar oud en nog altijd druk aan het werk. Hij is een woonproject aan het bouwen, dat half dit jaar klaar zal zijn en waaraan we graag een bezoek brengen.

Tekst en foto’s: André van der Gun

Bouwen aan de Zorg partners

Catharina Ziekenhuis trots op behaalde kwaliteitskeurmerkBestuursvoorzitter Marja van Dieijen-Visser